Procter & Gamble, Foxconn, Samsung en nog veel meer. Waarom vestigen zoveel multinationals productieaceliliteiten midden in het Amazonegebied?
Het antwoord ligt in een van de belangrijkste onderscheidende factoren voor elk maakbedrijf: belastingen.
Om de economische activiteit in de Amazone te stimuleren en de industriële ontwikkeling in een van de minder ontwikkelde regio's van Brazilië te bevorderen, biedt de Braziliaanse overheid aanzienlijke belastingvoordelen aan bedrijven die opereren binnen de Vrijhandelszone van Manaus (ZFM). Hier worden de federale en staatsbelastingen – mits een succesvol doorlopen goedkeuringsproces – aanzienlijk verlaagd, waardoor Manaus een krachtig alternatief is voor de meer gevestigde industriële regio's van Brazilië, zoals São Paulo.
The question, however, is whether these tax benefits outweigh the additional logistical and operational costs in such a remote location. And for foreign companies in particular: how accessible is the ZFM when it comes to establishing and managing operations in the zone?
Wat is de Vrijhandelszone?
De Zona Franca de Manaus (ZFM) maakt deel uit van een breder regionaal ontwikkelingsgebied dat bekendstaat als de Amazônia Ocidental, en omvat de staten Amazonas, Acre, Rondônia en Roraima. De regio als geheel is uitgestrekt – bijna 2,5 keer zo groot als Texas – waarbij de economische activiteit sterk geconcentreerd is in Manaus, de hoofdstad van Amazonas, waardoor dit de facto het centrum van de vrijhandelszone is.
De ZFM, opgericht in 1967, werd in het leven geroepen om economische activiteit en industriële ontwikkeling te brengen naar een afgelegen en onderontwikkeld deel van Brazilië. Manaus was, met name in die tijd, geografisch geïsoleerd van de belangrijkste economische centra van het land en de beperkte infrastructuur maakte het voor bedrijven moeilijk om te concurreren met beter gelegen industriële regio's. De overheid introduceerde daarom een stelsel van belastingprikkels dat erop is gericht investeringen aan te trekken en industriële productie in de regio commercieel levensvatbaar te maken.
Het grootste deel van de industriële activiteit is geconcentreerd in het Polo Industrial de Manaus (PIM), dat in de stad Manaus aan de oever van de Amazone ligt. In de loop der decennia heeft het PIM zich ontwikkeld tot een van de grootste productieclusters van Brazilië, met honderden (internationale) bedrijven die actief zijn in de hele industriële sector, van elektronica tot chemicaliën en gezondheidszorg. Multinationals opereren naast Braziliaanse bedrijven en hebben toegang tot een voortdurend groeiende basis van lokale leveranciers, expediteurs en havenlogistiek.
Hoe de ZFM werkt
De economische achtergrond van de ZFM is voornamelijk te vinden in de belastingvoordelen. Bedrijven die binnen de zone actief zijn, profiteren van aanzienlijke verlagingen of vrijstellingen van een reeks federale en staatsbelastingen, met name op de import van grondstoffen en halffabricaten.
Geïmporteerde goederen die de ZFM binnenkomen, genieten vrijstellingen van invoerrechten (II) en industrieproductenbelasting (IPI), terwijl er extra stimulansen van toepassing zijn op PIS/COFINS en de staats-ICMS. De exacte behandeling hangt af van het type product, de herkomst ervan en hoe het binnen de ZFM wordt gebruikt.
De voordelen worden niet automatisch toegekend. Bedrijven die een industriële activiteit willen opzetten, moeten ter goedkeuring een industrieel project indienen bij SUFRAMA. De aanvraag moet de te vervaardigen producten, het productieproces, de verwachte investering en andere relevante parameters specificeren. Goedgekeurde projecten hebben vervolgens toegang tot de stimuleringsmaatregelen binnen de grenzen en voorwaarden die door het ZFM-kader zijn vastgesteld.
Een andere belangrijke eis is het aantonen van een minimumaantal handelingen dat lokaal moet worden verricht op de productievoorwaarde als effectief plaatsvindend binnen de ZFM te kunnen beschouwen. De vereisten om in aanmerking te komen, geschetst in het Processo Produtivo Básico (PPB), variëren per product en per productiefase die daadwerkelijk in Manaus plaatsvindt.
Het bouwen van een toeleveringsketen in de Amazone
De belastingvoordelen maken de productie in Manaus misschien aantrekkelijk, maar ze veranderen de geografie van de regio niet. Voor bedrijven die actief zijn in het PIM is het opzetten van een betrouwbare en economisch levensvatbare toeleveringsketen daarom een essentieel onderdeel van het bedrijfsmodel.
Een aanzienlijk deel van de productiemiddelen die door fabrikanten in Manaus worden gebruikt, is afkomstig van buiten Brazilië. Componenten, grondstoffen en halffabricaten worden naar Brazilië verscheept en vervolgens Verder het binnenland in getransporteerd. Omdat de wegverbindingen tussen Manaus en de belangrijkste zeehavens niet betrouwbaar genoeg zijn, bereikt het meeste internationale vrachtvervoer de ZFM per binnenvaartschip.
Voor containerladingen is de meest gebruikelijke route via de havens van Pará, vanwaar containers worden overgeslagen op duwnaakten en ongeveer 1.600 kilometer stroomopwaarts naar Manaus worden vervoerd. Afhankelijk van de route en de omstandigheden kan het riviertraject ongeveer een week duren. De stad Manaus beschikt over een gevestigde haven- en logistieke infrastructuur die is toegespitst op de afhandeling van de stroom industriële goederen naar de PIM.
Deze omstandigheden in de toeleveringsketen betekenen dat de levertijden langer zijn en dat er rekening moet worden gehouden met seizoensgebonden schommelingen in rivierwaterstanden, wat leidt tot andere benaderingen van voorraadplanning en -beheer. Aangezien het PIM-gebied zich de afgelopen decennia echter sterk heeft ontwikkeld, zijn gespecialiseerde expediteurs en logistieke dienstverleners behoorlijk betrouwbaar geworden in het volgens plan afleveren van goederen.
Is de ZFM geschikt voor uw bedrijf?
De ZFM is niet voor elke fabrikant even aantrekkelijk. De stimuleringsmaatregelen zijn het meest relevant voor bedrijven die de belastingvoordelen kunnen integreren in een grotere industriële en toeleveringsketenstrategie.
Voor bedrijven die aanzienlijke volumes aan componenten, grondstoffen of halffabricaten in Brazilie importeren, kan de belastingbesparing een wezenlijke impact hebben op de economie van de lokale productie. De schaal van de bestaande industriële basis biedt toegang tot gespecialiseerde leveranciers, logistieke dienstverleners en een ervaren beroepsbevolking in de maakeconomie. SUFRAMA vermeldt momenteel zo'n 600 industriële bedrijven die actief zijn in de PIM.
De meeste productie uit de PIM is uiteindelijk bestemd voor de Braziliaanse markt, en niet voor de export. Dit laat zien dat het gebruik van de ZFM als productiebasis relevant is voor bedrijven die de Braziliaanse (consumenten)markt bedienen, in plaats van een in-and-out toeleveringsketenmodel.
Een ander aspect om rekening mee te houden is dat het vestigen van een aanwezigheid in de PIM more inhouden dan alleen het opzetten van een fabriek. De investering vereist een goedgekeurd industrieel project, naleving van de productie-eisen en het opzetten van een betrouwbare toeleveringsketen van goederen die naar Manaus worden vervoerd. Kennis en begrip van de Braziliaanse belastingwetten, douaneprocedures, voorschriften en operationele vereisten spelen eveneens een cruciale rol.
Uiteindelijk is het gebruik van de ZFM een strategische beslissing waarbij verschillende factoren moeten worden overwogen, waarbij de voordelen tegen de nadelen worden afgewogen. Voor een bedrijf dat productieactiviteiten in Brazilië plant, met grondstoffen en componenten uit het buitenland en eindproducten die aan de Braziliaanse markt worden geleverd, is de ZFM zeker de moeite waard om nader te bekijken.
Ondertussen blijkt uit de stroom van nieuwe projecten naar de ZFM dat bedrijven nog steeds kansen zien in dit model. Alleen al in 2025 keurde SUFRAMA 56 nieuwe projecten goed, goed voor een geplande investering van R$1,25 miljard en meer dan 2.000 verwachte directe banen.
